Wat heb je liever? Gratis kinderopvang, of is minder duur ook goed? Ik las dat men in Nederland wederom een poging gaat doen om de kinderopvang (bijna) gratis te maken vanaf 2029. De winsten voor opvangaanbieders worden aan banden gelegd en er wordt een poging gedaan om van het moeizame toeslagensysteem los te komen. Dat is fantastisch nieuws.

De Nederlandse overheid heeft de analyse ‘de hoge kosten belemmeren de toegang tot de kinderopvang’ gemaakt. So far so good. Deze analyse heeft men in Denemarken ook gemaakt, maar beide landen komen tot een heel andere conclusie. Waar men in Nederland heeft gedacht ‘dus we laten het aan de markt over – en we gaan dan vanaf nu de winstmarges beperken’, heeft men in Denemarken geconcludeerd ‘dus het is een overheidstaak.’

Waarom is de Nederlandse kinderopvang überhaupt aan de markt overgelaten? Bevalt dit goed? Heeft de markt kwaliteit, prijs en toegankelijkheid in balans gebracht? Ik hoor uit mijn netwerk een duidelijk NEE! Als je het een beetje scherp insteekt kan je zelfs zeggen dat men met dit voorstel het enige voordeel van een winstgebaseerd systeem ook in de war stuurt – want de winstmarge wordt immers begrensd en hoe ga je dan de private equity motiveren om er een kwalititief goed produkt van te maken?

Vanuit een Deens perspectief is het heel gek dat je je kleinste burgers aan de grillen van de markt overlaat. In Denemarken ligt de taak bij de gemeente. Ouders betalen een vast bedrag per maand aan de gemeente – flat rate dus niet afhankelijk van je inkomen of je werk- of opleidingsstatus (behalve als je zeer weinig inkomen hebt, dan krijgt je kind een gratis plek). Dit bedrag is maximaal 25% van de daadwerkelijke kosten en wordt elke maand -ploep- gewoon van je rekening afgehaald (nadat je daar toestemming voor hebt gegeven, uiteraard). De overige 75% neemt de overheid voor zijn rekening.

Kosten? Rond de 415 euro per maand – beetje afhankelijk van de gemeente waar je woont.

Voor het leeuwendeel van de ouders betekent dat: geen gedoe met toeslagen, een plekje bij een kinderopvang in de buurt en gekwalificeerd personeel in de opvang. De gemeentes hebben geen winstoogmerk en kunnen zich concentreren op de kerntaak: onze kinderen een fijne, veilige en leerzame plek geven. Ik vermeld graag erbij dat de Deense opvang ook niet perfect is, soms zijn er wachtlijsten en ook de kwaliteit kan variëren, maar de lat ligt vele malen hoger dan in Nederland.

Het zou natuurlijk fantastisch zijn als Nederland met zijn huidige voorstel de opvang blijvend gratis zou maken, maar ik zie het zo gauw nog niet gebeuren als men niet bereid is het hele systeem eens goed door te spitten. Want zonder goed doordacht plan kan gratis kinderopvang weleens duur uitpakken.

Een versie van deze column bracht ik op 17 september uit om mijn LinkedIn-profiel.